De verwoeste stad

Het is het beeld van Zadkine, de verwoeste stad. Het hart, het middenrif eruit gerukt. De handen ten hemel geheven, reikend in een schreeuw naar de lucht. Naar de bommenwerpers van Rotterdam. Maar tevens naar de einder.

Als kind wilde ik “het beste van twee”: ik wilde Oud-Rotterdam terug, maar dan wel met dat “mooie” beeld van Zadkine erbij. Mooi, noemde ik het. Wat vond ik dan mooi? Ja, ook gewoon het beeld zelf. En ook dat tragiek van een gebeurtenis in de tijd pakkend in ruimtelijke dramatiek was omgezet. In een beeld wat er stond.

Als je in het Rotterdam van de jaren ’60 van de vorige eeuw dat éne woord Zadkine uitsprak in het bijzijn van andere kinderen of mensen, dan deelde je in dit ene woord alles wat er rond het bombardement met de stad en de mensen gebeurd was. In dit woord kwam alles samen.

Ik ervoer in dit beeld natuurlijk altijd wel dood en opstanding, Stirb und Werde. Ook een beetje “ik worstel en kom boven”.

Later kreeg dit beeld voor mij zelf nog een extra dynamiek en onthulde daarmee een geheim: als de kern verdwijnt: verleg dan je blik naar de horizon. Uit de periferie, daar waar het oneindige lijkt te zijn, komen de nieuwe mogelijkheden. Zij zijn onverwachts. Zij zijn vooralsnog niet begrensd.

Het kwam mij op een gegeven moment ter ore dat het beeld kubistisch was… kon me niet schelen, dat deed er niks aan af. En dat het beeld een vrouw zou zijn! Na even roeren in mijn binnenste: nog mooier: een twee-geslachtige mens of een vrouw! Geweldig, om het complete leed mee uit te drukken van het zijn in en verliezen van de oude stad moet het beeld zeker óók een complete vrouw zijn.

Aan het beleven van de periferie heb ik nog een herinnering als kind. Voor het raam staand op de 2^e verdieping keken we uit op de boomkruinen aan de Nieuwe Markt. Als ik daar naar de uitgelopen blaadjes aan de uiterste takjes keek, waar ook grote zwermen trekvogels neerstreken, werd ik soms innerlijk “naar buiten geworpen”. Als of het me even met de grote kosmos verbond, maar onbevattelijk.